T.C

MARDİN VALİLİĞİ

İL İNSAN HAKLARI RAPORU

Töre ve Namus Cinayetleri Raporu:

           Töre değişmenin yavaş olduğu topluluğun ve o topluluğu kuşatan dış dünya ile ilişkilerin, muhafaza edilmesi için içeride kutsanması gereken değerler ve kurallardır. Bu karı koca ilişkisini kuşatan kayınvalide, kayınpeder, amcalar, dayılar v.s.arasında aile içinde olur. Aile içerisindeki alt üst ilişkisi şeklinde düzenlenmiş hiyerarşik yapıda töre, herkesin bulunduğu yeri koruması, üstlerin otoritesini ve altların üstlerine karşı itaatkar ve terbiyeli davranmasını sıkı sıkıya denetler. Yaptırımları, ayıplama, dışlama, toplum dışına itme, aileden atma ve daha ileri giderek öldürmedir. Bölgede mevcut olan feodal yapı ve içe dönük aile yapıları bu sorunun ana kaynağıdır. Bireysel olarak yapılan tercih veya hataların aile ve çoğunluğa mal edilmesinden ortaya çıkan ve genellikle ölüm ve büyük travmalarla sonuçlanan olayları töre cinayeti olarak tanımlayabiliriz.

           Kadına karşı yapılan şiddetin içerisinde önemli bir yere sahip olan töre cinayetleri kapalı (baskı-günah-ayıp) toplumun sıkıntılarıdır. Töre cinayetleri örf adetlerin doğrultusunda, kadın olmayla ilgili kadının cezalandırılması söz konusudur.  Özellikle kadın kuruluşları  “ Nitelikli adam öldürme” olarak kabul edilen namus cinayetleri Doğu ve Güney doğu ya ait olmadığı tespit edilmiştir.

           Töre cinayetlerine kurban gidenler genelde kadınlardır. Bunun başlıca nedenleri, kızın ailesinin isteği dışında birisiyle duygusal ilişkiye girmesi, Gayrı meşru bebek doğurması, Genç kadının kocasını terk edip başkasıyla kaçması, kızın bir gence sevdalanıp evden kaçması, kızın zorla evlenmeyi kabul etmeyişi, zoraki akraba evlilikleri, tecavüz ve taciz olayları, bütün bu nedenler namus kavramı kapsamında ele alınmaktadır.

           Ataerkil toplumlarda kadının iffeti, erkeğin namusu ve şerefi sayılır. Kadınlar bu yapı içerisinde düşük bir statüye sahiptir. Özellikle bölgenin coğrafi konumun kurak, verimsiz oluşu, geçim kaynaklarının kıtlığı, bireylerin geniş aile, akrabalık, aşiret kurumları gibi ortak ve dayanışmacı yaşamlarını gerekli kılmıştır. Bu töre cinayetlerini özendiren destekleyen bir sosyo-kültürel çevre oluşturur. Kadının öldürülmesine aile meclisi karar verir. Erkekler burada hem namusu kirleten hem de namus kirletenin cezasını veren rolündedir. Öldürmeler kanuna göre daha az ceza aldıkları için, 18 yaşından küçükler, çocuklar tarafından gerçekleştirilmektedir.

           Töre cinayetleri, sadece cinayete maruz kalan kişiyi değil, aynı zamanda onun aile fertlerini ve yakın akrabalarını da etkilemektedir

     İlimizde son beş yıllık töre / namus cinayetlerinin sayısı :

   İlimiz polis sorumluluk bölgesinde: 2005 yılında aile uyuşmazlığı yüzünden bir olay meydana gelmiş olayda bir erkek hayatını kaybetmiş, 2007 yılında kan davası gütmek suretiyle iki olay meydana gelmiş olayda iki  erkek hayatını kaybetmiştir.

İlimiz Jandarma sorumluluk bölgesinde :  2004 yılında bir olay meydana gelmiş olayda bir erkek hayatını kaybetmiş, 2005 yılında bir  olay meydana gelmiş  bir kadın hayatını kaybetmiş, 2006 yılında iki olay meydana gelmiş olaylarda bir kadın, iki erkek hayatını kaybetmiş, 2007 yılında bir olay meydana gelmiş olayda bir kadın bir erkek hayatını kaybetmiştir

İlimiz Cumhuriyet Başsavcılığında : Cumhuriyet Başsavcılığının son beş yıllık kayıt tekidinde üç adet töre ve namus cinayeti soruşturulmasının yapıldığı soruşturma sonucunda Mardin Ağır Ceza Mahkemesine dava açıldığı, davaların halen derdest olup herhangi bir karar verilmediği belirtilmiştir.

Töre / Namus Cinayetlerine iten sebepler:

- Aile içinde kadının itaatsizliği (% 35)

a) Aile içi cinsel istismara karşı çıkmak yada dile getirme.

b) İstenilen kişi ile evlendirme.

c) Kuma istememek, boşanma istemek.

- İftiraya Uğramak  ( %17)

 Asılsız hikayeler, dedikodu, süslenmek, farklı giyinmek.

- Sevdiğine Kaçma veya buluşma ( %20)

- Şiddet ve baskı sonucu evden kaçma ( %10)

- Kırsal kesimde otorite olan ve imam denilen kişilerin fetvası

- Eğitim durumu

Okur yazar olmayanların kolay cinayet işliyor olabilmesi

- Bekaret kaybı ( %9)

   - Töre'ye    dayandırılarak    cinayetin    meşrulaştırılmasının,    toplum    içinde    onay  görmesinin, desteklenmesinin ve mağdur ve mağdurun ailesi tarafından kabullenilmesi,

- Töre cinayetlerinin dine dayandırılarak meşrulaştırılması,

- Töre cinayetlerinde mağdur olan genelde kadın olmakla beraber evladını savunamayan veya öldürmek zorunda kalan anne babalar ve çocuk yaşta cinayete zorlanan erkek kardeşlerin yeterli bilinçte olmaması,

- Töre vakalarının aile içinde çözümlenmesi ve adli mercilere intikalinin sağlanamaması, hukuk kuralları ve yaptırımlarının kabullenilmemesi,

- İçe kapalı feodal aile sistemlerinde yaşayan insanlara dış dünya ile ilişki kurabilecek iletişim yollarının olmaması veya varsa bile kapalı olması,

- Aile meclislerinin hukuktan bağımsız töre kurallarını istedikleri gibi uygulayabilecekleri kanaatine sahip olmaları.

Alınması Gereken Tedbirler

           Töre baskısı ve cinayetlerinin yaşanmaya uygun ortam sağlayan feodal yapıların var olduğu bölgelerde halkın kadın erkek ve ailenin diğer bireylerinin bilinçlendirilmesi çalışmaları, mağdurların nereye nasıl başvurabileceği ne gibi haklara sahip olduğu kendisini nasıl savunabileceği ve koruyabileceğinin anlatılması, bunun sonucunda vakaların hukuki yoldan çözülmesi, ya da töre saikı ile işlenen cinayetlerin faillerinin en yüksek ceza ile cezalandırılması şeklinde caydırıcı hukuki yaptırımların uygulanması ile sağlanabilir. Töre cinayetlerini toplumun hoş görmemesi ve kınaması, kayıtsız kalmaması sağlanmalıdır.

           Sorunun çözümü için mutlaka kadının sosyal yaşamının geliştirilmesi ve bilinçlenmesinin sağlanmasıdır. Mardin merkezinde ve kırsalında yaşayan içe kapalı toplumsal kesimlerde töre kaynaklı olumsuzluklar ve sonuçları konusunda kadınlarda ve etkileşim içinde oldukları kesimlerde bilinç oluşturulmalıdır. Töre baskısının cinayetlerle sonuçlanması, baskının nerelere ulaşabileceğini göstermesi açısından oldukça çarpıcıdır. Töre cinayetleri, özellikle de kadın erkek arasındaki ilişkilerde en fazla kadınlara yönelik işlenmektedir. Kırsal kesimlerde, kadına, çocuk bakmak, ev işlerini yapmak ve erkeğin koyduğu kurallar çerçevesine hareket etmek gibi roller biçilmiştir. Özellikle anne-babanın ve ağabeylerin kadınların yerine özelde de genç kızların yerine karar almaları, kadının toplumsal hayattaki rolünü nerdeyse yok etmektedir. Ülkemizde ve bölgemizde tecavüz, ensest gibi cinsel şiddet konuları tabu sayılmaktadır. Tecavüz, cinsel şiddet ve ensest ilişkiye meyil tedavi gerektiren bir davranış bozukluğudur. Bu tür psikolojik sorunları olan insanların eğitim programları, bilinçlendirme çalışmaları ile bu davranışlarını değiştirmeleri mümkün değildir. Bu durumda yapılması gereken cinsel şiddete maruz kalan kişilerin kendilerini koruma, savunma yolları öğretilmeli, aile içinde yaşanıyorsa, bu davranış bozukluğunu sergileyen aile bireyinin diğer aile bireyleri tarafından kabul edilmemesi, toplum tarafından ifşa edilmesi, üstü örtülü kalmaması üzerinde durulmalıdır.

           Aile içinde ve okullarda ergenlik dönemindeki çocuklara sağlıklı cinsel eğitim verilmeli, cinsel konularda baskı yapılmamalı, ruhsal yönden sağlıklı fertler yetiştirilmesini sağlanmalıdır.

           Töre cinayetlerini önleme konusunda toplumu bilinçlendirecek eğitici programlar yapmak, kadın potansiyelini her alanda değerlendirecek eğitim, sanat, sosyal ve kültürel etkinlikler yapmak, kadın ve aile sağlığı konusunda projeler gerçekleştirmek ve kadın bilincini arttırmak.

           Ayrıca geniş çaplı bir örgütlenme, kadın dayanışma merkezlerin çoğaltılması, İntiharların bir çoğunun namus cinayeti olup, bunu anlamak için Adli işlemlerin hassasiyetle yürütülmesi, Camilerde namus cinayetlerini konu etmek, namus cinayetleri ile ilgili tiyatro ve filmler ücretsiz gösterilmesi, kadına biçilen geleneksel rolün ders kitaplarında çıkarılması, kapsamlı bir kadın politikasının oluşturulması (Ekonomik, Kültürel, Sosyal), devamlı bilinç yükseltme çalışmaları yapmak (kadınların tehlike anında yapabileceklerini hatırlatmak gibi), namus cinayetleri bir anlık öfkeyle değil 2-3 aylık süre içerisinde ve planlı gerçekleştirilmektedir bu nedenle acil müdahale hatları kurmak, Askerlik eğitiminde, okullarda, üniversitelerde, kahvehanelerde, çok sayıda erkek istihdam edem kamu, kurum ve kuruluşlarda töre namus cinayetlerine yönelik zihniyet dönüşümünü sağlayacak eğitim programları düzenlemek, özellikle ekonomik yönden geri, geleneksel değerlerin hakim olduğu kırsal bölgelerde kız çocuklarının  eğitime katılmaların sağlanmaya yönelik kız yatılı ilköğretim ve ortaöğretim bölge okullarının açılması ve çocuklara töre namus cinayetleri ile ilgili her fırsatta bilgi verilmeli, kadın erkek arasındaki eşitsizliklerin giderilebilmesi için kadının her alanda güçlendirilmesi ve meslek eğitimine ağırlık verilmelidir.

           Töre / namus cinayetlerinin önlenmesine yönelik olarak yerel düzeyde Valilik Emniyet Jandarma, Belediye, Müftülük, Üniversite, Sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinin katılımı ile komiteler oluşturulmalıdır.

                                                                                   Yavuz Selim SÜZER 

                                                                                        Vali Yardımcısı