|
- İnsanlık
ailesinin tüm üyelerinin niteliğinde bulunan onurunu ve eşit ve ayrılmaz
haklarını tanımanın; dünyada özgürlük, adalet ve barışın temeli
olduğunu,
- insanın zorbalık
ve baskıya karşı son bir yol olarak ayaklanmaya başvurmak zorunda
bırakılmaması için, insan haklarının hukuk düzeniyle korunması
gerektiğini,
- Uluslar arasında
dostça ilişkileri geliştirmeyi özendirmenin temel olduğunu,
- Birleşmiş
Milletler halklarının, Birleşmiş Milletler Antlaşmasında belirtilen
temel insan haklarına, insan kişiliğinin onur ve değerine, erkeklerle
kadınların hak eşitliğine olan inancını yeniden belirttiğini ve daha
geniş bir özgürlük içinde toplumsal gelişme ve daha iyi bir yaşam düzeyi
sağlamaya karar vermiş olduğunu,
- Üye Devletlerin
Birleşmiş Milletlerle işbirliği içinde, insan haklarının ve temel
özgürlüklerin evrensel olarak saygı görüp gözetilmesini sağlamayı
yükümlendiklerini,
- Bu hak ve
özgürlükler konusunda ortak bir anlayış oluşturmanın bu yükümlülüğün tam
olarak gerçekleşmesi için büyük önem taşıdığını göz önüne alarak,
Genel
Kurul,
İnsanlık
topluluğunun bütün bireyleriyle kuruluşlarının; bu Bildirgeyi her zaman
göz önünde tutarak, eğitim ve öğretim yoluyla bu hak ve özgürlüklere
saygıyı geliştirmeye, giderek artan ulusal ve uluslararası önlemlerle
gerek üye devletlerin halkları ve gerekse bu devletlerin yönetimi
altındaki ülkeler halkları arasında bu hakların dünyaca etkin olarak
tanınmasını ve uygulanmasını sağlamaya çaba göstermeleri amacıyla, tüm
halklar ve uluslar için ortak ideal ölçüleri belirleyen bu İnsan Hakları
Evrensel Bildirgesini ilan eder.
Madde 1-
Bütün insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve
vicdana sahiptirler, birbirlerine karşı kardeşlik anlayışıyla
davranmalıdırlar.
Madde 2-
Herkes, ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal veya başka bir görüş,
ulusal veya sosyal köken, mülkiyet, doğuş veya herhangi başka bir ayrım
gözetmeksizin bu Bildirge ile ilan olunan bütün haklardan ve bütün
özgürlüklerden yararlanabilir.
Ayrıca, ister
bağımsız olsun, ister vesayet altında veya özerk olmayan yada başka bir
egemenlik kısıtlamasına bağlı ülke yurttaşı olsun, bir kimse hakkında,
uyruğunda bulunduğu devlet veya ülkenin siyasal, hukuksal veya
uluslararası statüsü bakımından hiçbir ayrım gözetilmeyecektir.
Madde3 -Yaşamak,
özgürlük ve kişi güvenliği herkesin hakkıdır.
Madde 4-
Hiç kimse kölelik veya kulluk altında bulundurulamaz, kölelik ve köle
ticareti her türlü biçimde yasaktır.
Madde 5-
Hiç kimseye işkence yapılamaz, zalimce, insanlık dışı veya onur kırıcı
davranışlarda bulunulamaz ve ceza verilemez.
Madde 6-
Herkesin, her nerede olursa olsun, hukuksal kişiliğinin tanınması hakkı
vardır.
Madde 7-
Herkes yasa önünde eşittir ve ayrım gözetilmeksizin yasanın
korunmasından eşit olarak yararlanma hakkına sahiptir. Herkesin bu
Bildirgeye aykırı her türlü ayrım gözetici işleme karşı ve böyle
işlemler için yapılacak her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma hakkı
vardır.
Madde 8- Herkesin
anayasa yada yasayla tanınmış temel haklarını çiğneyen eylemlere karşı,
yetkili ulusal mahkemeler eliyle etkin bir yargı yoluna başvurma hakkı
vardır.
Madde 9-
Hiç kimse keyfi olarak yakalanamaz, tutuklanamaz ve sürgün edilemez.
Madde 10-
Herkesin, hak ve yükümlülükleri belirlenirken ve kendisine bir suç
yüklenirken, tam bir şekilde davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme
tarafından hakça ve açık olarak görülmesini istemeye hakkı vardır.
Madde 11
1. Kendisine bir
suç yüklenen herkes, savunması için gerekli olan tüm güvencelerin
tanındığı açık bir yargılama sonunda, yasaya göre suçlu olduğu
saptanmadıkça, suçsuz sayılır.
2. Hiç kimse,
işlendiği sırada ulusal yada uluslararası hukuka göre bir suç
oluşturmayan herhangi bir eylem veya ihmalden dolayı suçlu sayılamaz.
Kimseye suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha ağır
bir ceza verilemez.
Madde 12-
Kimsenin; özel yaşamına, ailesine konutuna ya da haberleşmesine keyfi
olarak karışılamaz, şeref ve adına saldırılamaz. Herkesin, bu gibi
karışma ve saldırılara karşı yasa tarafından korunmaya hakkı vardır.
Madde 13
1. Herkesin, bir
devletin toprakları üzerinde serbestçe dolaşma ve oturma hakkı vardır.
2. Herkes, kendi
ülkesi de dahil olmak üzere, herhangi bir ülkeden ayrılmak ve ülkesine
yeniden dönmek hakkına sahiptir.
Madde 14
1. Herkesin, zulüm
altında başka ülkelere sığınma ve sığınma olanaklarından yararlanma
hakkı vardır.
2. Gerçekten
siyasal nitelik taşımayan suçlardan veya Birleşmiş Milletlerin amaç ve
ilkelerine aykırı eylemlerden doğan kovuşturma durumunda bu haktan
yararlanılamaz.
Madde 15
1. Herkesin, bir
yurttaşlığa hakkı vardır.
2. Hiç kimse, keyfi
olarak yurttaşlığından veya yurttaşlığını değiştirme hakkından yoksun
bırakılamaz.
Madde 16.
1. Yetişkin her
erkeğin ve kadının, ırk, yurttaşlık veya din bakımlarından herhangi bir
kısıtlamaya uğramaksızın evlenme ve aile kurmaya hakkı vardır.
2. Evlenme
sözleşmesi, ancak evleneceklerin özgür ve tam iradeleriyle yapılır.
3. Aile, toplumun,
doğal ve temel unsurudur, toplum ve devlet tarafından korunur.
Madde 17
1. Herkesin, tek
başına veya başkalarıyla ortaklaşa mülkiyet hakkı vardır. 2. Hiç kimse,
keyfi olarak mülkiyetinden yoksun bırakılamaz.
Madde 18-
Herkesin; düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, din
veya topluca, açık olarak yada özel biçimde öğrenim, uygulama, ibadet ve
dinsel törenlerle açığa vurma özgürlüğünü içerir.
Madde 19-
Herkesin, düşünce ve anlatım özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak;
düşüncelerinden dolayı rahatsız edilmemek, ülke sınırları söz konusu
olmaksızın, bilgi ve düşünceleri her yoldan araştırmak, elde etmek ve
yaymak hakkını gerekli kılar.
Madde 20
1. Herkesin,
silahsız ve saldırısız toplanma, dernek kurma ve derneğe katılma
özgürlüğü vardır.
2. Hiç kimse, bir
demeğe girmeye zorlanamaz.
Madde 21
1. Herkes, doğrudan
veya serbestçe seçilmiş temsilciler aracılığı ile ülkesinin yönetimine
katılma hakkına sahiptir.
2. Herkesin
ülkesinin kamu hizmetlerinden eşit olarak yararlanma hakkı vardır.
3. Halkın iradesi
hükümet otoritesinin temelidir. Bu irade, gizli veya serbestliği
sağlayacak benzeri bir yöntemle genel ve eşit oy verme yoluyla yapılacak
ve belirli aralıklarla tekrarlanacak dürüst seçimlerle belirlenir.
Madde 22-
Herkesin, toplumun bir üyesi olarak, sosyal güvenliğe hakkı vardır.
Ulusal çabalarla ve uluslararası işbirliği yoluyla ve her devletin
örgütlenmesine ve kaynaklarına göre, herkes onur ve kişiliğinin
serbestçe gelişim için gerekli olan ekonomik, sosyal ve kültürel
haklarının gerçekleştirilmesi hakkına sahiptir.
Madde 23
1. Herkesin;
çalışma, işini serbestçe seçme, adaletli ve elverişli koşullarda çalışma
ve işsizliğe karşı korunma hakkı vardır.
2. Herkesin,
herhangi bir ayrım gözetmeksizin, eşit iş için eşit ücrete hakkı vardır.
3. Herkesin,
kendisi ve ailesi için insan onuruna yaraşır ve gerekirse her türlü
sosyal koruma önlemleriyle desteklenmiş bir yaşam sağlayacak adil ve
elverişli bir ücrete hakkı vardır.
4. Herkesin,
çıkarını korumak için sendika kurma veya sendikaya üye olma hakkı
vardır.
Madde 24-
Herkesin; dinlenmeye, eğlenmeye, özellikle çalışma süresinin makul
ölçüde sınırlandırılmasına ve belirli dönemlerde ücretli izne çıkmaya
hakkı vardır.
Madde 25
1. Herkesin;
kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme, giyim, konut ve
tıbbi bakım hakkı vardır. Herkes, işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk,
yaşlılık ve kendi iradesi dışındaki koşullardan doğan geçim sıkıntısı
durumunda güvenlik hakkına sahiptir.
2. Anaların ve
çocukların, özel bakım ve yardım görme hakları vardır. Bütün çocuklar,
evlilik içi veya evlilik dışı doğmuş olsunlar, aynı sosyal güvenceden
yararlanırlar.
Madde 26.
1. Herkes eğitim
hakkına sahiptir. Eğitim, en azından ilk ve temel eğitim aşamasında
parasızdır. ilköğretim zorunludur. Teknik ve mesleksel eğitim herkese
açıktır. Yüksek öğretim, yeteneklerine göre herkese tam bir eşitlikle
açık olmalıdır.
2. Eğitim, insan
kişiliğini tam geliştirmeye ve insan haklarıyla temel özgürlüklere
saygıyı güçlendirmeye yönelik olmalıdır. Eğitim, bütün uluslar, ırklar
ve dinsel topluluklar arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu özendirmeli
ve Birleşmiş Milletlerin barışı koruma yolundaki çalışmalarını
geliştirmelidir.
3. Çocuklara
verilecek eğitimin türünü seçmek, öncelikle ana ve babanın hakkıdır.
Madde 27
1. Herkes; toplumun
kültürel yaşamına serbestçe katılma, güzel sanatlardan yararlanma,
bilimsel gelişmeye katılma ve bundan yararlanma hakkına sahiptir.
2. Herkesin;
yaratıcısı olduğu bilim, edebiyat ve sanat ürünlerinden doğan maddi ve
manevi çıkarlarının korunmasına hakkı vardır.
Madde 28-
Herkesin, bu Bildirgede öngörülen hak ve özgürlüklerin gerçekleşeceği
bir toplumsal ve uluslararası düzene hakkı vardır.
Madde 29
1. Herkesin,
kişiliğinin serbestçe ve tam gelişmesine olanak veren topluma karşı
ödevleri vardır.
2. Herkes,
haklarını kullanırken ve özgürlüklerinden yararlanırken, başkalarının
hak ve özgürlüklerinin tanınması ve bunlara saygı gösterilmesinin
sağlanması ve demokratik bir toplumda genel ahlak ve kamu düzeniyle
genel refahın gereklerinin karşılanması amacıyla yalnız yasayla
belirlenmiş sınırlamalara bağlı olur.
3. Bu hak ve
özgürlükler hiçbir koşulda Birleşmiş Milletlerin amaç ve ilkelerine
aykırı olarak kullanılamaz.
Madde 30-
Bu bildirgenin hiçbir kuralı, herhangi bir devlet, topluluk veya kişiye,
burada açıklanan hak ve özgürlüklerden herhangi birinin yok edilmesini
amaçlayan bir girişimde veya eylemde bulunma hakkını verir biçimde
yorumlanamaz.
|